Dla kogo przeznaczona jest nakładka? Przezroczysta, kolorowa nakładka do czytania polecana jest wszystkim osobom, które mają trudności w czytaniu, zwłaszcza dzieciom z dysleksją. Szczególnie dobrze służy w przypadkach wzmożonej wrażliwości wzrokowej, gdy czarny druk na białym tle kartki stwarza zbyt silny kontrast i tym samym przeszkadza we wzrokowym odbiorze tekstu. Powoduje to dyskomfort podczas czytania, szybkie zmęczenie oczu, a nawet ich ból i łzawienie. Dzięki odgraniczeniu czytanej linijki tekstu nakładka przynosi korzyści również osobom z zaburzeniami ruchów gałek ocznych, jak i słabo wyćwiczonym czytelnikom, którzy gubią się w tekście podczas czytania, przeskakują z wiersza do wiersza lub zbyt szybko wybiegają wzrokiem do przodu, domyślając się znaczenia wyrazów. Przesłona nie pozwala na to, ograniczając pole widzenia i utrwalając kontrolę ruchów gałek ocznych. Skuteczność nakładki warto wypróbować bez względu na przyczyny trudności.
Dlaczego kolorowe nakładki ułatwiają czytanie? Przezroczysta, kolorowa przesłona nałożona na tekst powoduje zabarwienie tła i tym samym zmniejszenia kontrastu pomiędzy drukiem i tłem, likwiduje też efekt odblasku. Użycie nakładki jako podkreślacza ułatwia koncentrację na czytanym wersie i zapobiega przeskakiwaniu z wiersza do wiersza. W sprzedawanych za granicą zestawach znajdują się różne kolory. Najbardziej polecane przez prof. J. Steina, wybitnego psychofizjologa z Uniwersytetu w Oxfordzie, są dwa: żółty i niebieski. Takie kolory mają nakładki Wydawnictwa Pedagogicznego Operon. Dobór koloru jest bardzo istotny dla czytającego, dlatego powinien być przez niego dokonany osobiście. Nie należy sądzić, że kolorowe przesłony zlikwidują problem specyficznych trudności w czytaniu, powstałych na tle nieprawidłowego rozwoju funkcji słuchowo-językowych, głównej przyczyny dysleksji rozwojowej. Jednak ułatwiając wzrokowy odbiór tekstu, zwiększają szanse, że dziecko będzie czytało chętniej i dłużej. Jednocześnie dziecko powinno uczestniczyć w ćwiczeniach korekcyjno-kompensacyjnych.
Jak używać kolorowych nakładek? Najważniejszych walorem nakładki jest możliwość korzystania z niej na różne sposoby. Zależnie od potrzeby każdy czytający wybiera odpowiedni sposób odbioru tekstu.
Nakładki można używać: 1. Do czytania pojedynczych wersów tekstu 2. Do czytania nagłówków i diagramów, jak też całych akapitów 3. Jako podkreślacza (wskazane dla dzieci, którym nałożenie koloru nie pomaga).
Najpierw zachęcamy dziecko, by czytało jednego dnia z jedną, drugiego dnia z drugą nakładką. Po kilku dniach powinno określić, który kolor najbardziej mu odpowiada. Zaczynamy od używania wąskiego paska nakładki do odczytywania pojedynczego wersu. Gdy dziecko się przyzwyczai, przechodzimy do czytania z użyciem szerszego paska nakładki, odsłaniającego większą część tekstu. Dla szybciej czytającego dziecka wskazane jest użycie 3-centymetrowej, a więc trzykrotnie szerszej, kolorowej części przesłony. Zaleta proponowanej nakładki jest jej wygodny rozmiar dostosowany do potrzeb czytającego. Łatwo przesuwa się ją po kartce i przechowuje, stosując jako zakładkę.
Co robić, gdy dziecko nie akceptuje czytania z nakładką? Jeżeli dziecku nie odpowiada ten typ pomocy, nie należy mu go narzucać. Warto wówczas zadbać o jak największy komfort widzenia, wybierając książkę, która ma właściwie dobrany kolor kartek (kremowy, żółtawy, beżowy). Unikamy papieru o dużym połysku (wskazany jest papier matowy) oraz silnego kontrastu między drukiem a papierem, a także zbyt cienkich kartek (druk nie może przebijać). Warto przypomnieć o starych, lecz cały czas obowiązujących zasadach: właściwym oświetleniu oraz utrzymaniu odpowiedniej odległości oczu od kartki. Dbamy też o najlepszą dla dziecka wielkości druku (od 12 do 18 pkt).
Skąd pomysł? Amerykanka Helen Iren już w 1945 roku opisała przypadłość wzrokowo-sensoryczną polegającą na wzmożonej wrażliwości wzrokowej i nadała jej nazwę syndromu SSS (Scotopic Sensitivity Syndrom). Autorka ta, w swojej książce „Czytanie za pomocą kolorów. Przeciwdziałanie dysleksji i innym zaburzeniom czytania za pomocą metody Iren” (1991), proponuje dokonania zmiany tła czytanego tekstu za pomocą kolorowych okularów lub nakładek. Kolorowe okulary ułatwiające czytanie są produkowane od lat. Nowym i znacznie łatwiejszym rozwiązaniem jest prostokątna, kolorowa nakładka. Nakładki takie są produkowane na licencji Crossbow Education Ltd., Wielka Brytania, przez Wydawnictwo Operon jako dodatek do publikacji. Badacze zajmujący się czynnikami optycznymi i typograficznymi wpływającymi na czytelność druku i komfort widzenia ustalili, że stosowanie odpowiednich cech fizycznych drukowanego tekstu pozwala osiągnąć wzrost efektywności czytania wśród dzieci w wieku szkolnym o 20% (A. J. Wilkins i in., 2001, za J. Nowak, D. Karp, T. Przerwa-Tetmajer, 2004).
Kolorowe nakładki ułatwiające czytanie są dołączane do zeszytów z serii ORTOGRAFFITI dla szkoły podstawowej. Nie są dostępne w sprzedaży jako elementy samodzielne.
Wydawnictwo Pedagogiczne OPERON na licencji Crossbow Education Ltd., Wielka Brytania
